GEN

Gen, kalıtım ünitesi olarak isimlendirilen özel bir yapı olarak bilinmektedir. Bu tanım melezleme denemelerinde aktarılan karakterlerin gözlemini kolay yapabilmek amacıyla yapılmıştır. Kalıtımın öğeleri, homolog kromozomlar içerisinde ilgili lokusta allelik çiftler olarak bulunan genlerle ilgili karakterlerle ifade ediliyorsa açıklanabilir. Kromozomları ve genlerdeki bilgiyi taşıyan madde DNAdır. Gen, polipeptid ya da RNA için kodlanan DNA molekülü boyunca nükleotit çiftlerinin dizilişidir.

Çift heliks yapının her ikisi geni oluşturur. Sadece, bir iplik transkripsiyon olan kodlu iplik, bilgiyi içermekte ve RNA ya da amino asit olarak değerlendirmektedir. Diğer iplik tarnskripsiyona uğramıyor ve karşılık olarak replikasyon esnasında görev yapmaktadır. Kodlanan ipliğin kromozom boyunca aynı iplik olması zorunlu değildir. Bazen değişebilir. Genin yapısı şu şekildedir.

Polipeptid kodlarından oluşan genler, iki ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar; fonksiyonal proteinler için kodlanan yapısal genler (enzim, hormon, hücre yapı komponentleri, depo proteinleri vs) ikincisi düzenleyici genler bu genler diğer genlerin aktivasyonlarını kontrol ederler. Polipeptid zincirleri farklı uzunlukta olup genetik koda bağlı olarak uzunluğu değişmektedir. Ortalama polipeptid zincirinin uzunluğu 333 amino asit olup yapısal bir genin ortalama büyüklüğü yaklaşık 1000 nükleotit çifti DNA dizisidir.

Transfer ve ribosomal RNA molekülleri genler tarafından kodlanır fakat bunlar proteinler gibi aynı yolla sentez edilmezler. tRNA ve rRNA doğrudan DNA 'dan transkripsiyonla oluşturulurlar mRNA 'da aynı yolla ortaya çıkmaktadır. tRNA molekülleri 80 nükleotit uzunluğunda ve bu genler DNA da ilgili uzunluğa göre kodlanırlar. rRNA üç farklı büyüklükte olup 100, 1500 ve 3000 baz olmak üzere DNA'dan kodlanır. rRNA için kodlanan genler çok fazla kopyası yapılır ve ökaryotlarda kromozomlar üzerinde özel bir bölge olan ikincil yapı veya nukleus organizer adı verilen bölgede lokalize olmuşlardır.

Kaynaklar:      R.N. Jones & A. Karp, 1990. Introducing Genetics. John Murray. Isbn 0-7195-4235-9. Chapter 14 & 17 p.186-243.